Financial Fair Play: het idee is leuk

F

Begin augustus 2017 is het dan eindelijk zover. Voor 222 miljoen euro, een recordbedrag, maakt Neymar de overstap van FC Barcelona naar Paris Saint-Germain. Zoals gewoonlijk is het voetbalpubliek in eerste instantie vooral verbaasd over de torenhoge transfersom. Als er echter wat dieper wordt ingegaan op de dynamiek achter deze transfer, kan men zien hoe cynisch de voetbalwereld soms kan zijn.

De transfer voltrekt zich namelijk op tamelijk bizarre wijze. Neymar koopt zijn eigen contract af met behulp van een sponsordeal met de organisatie van het WK voetbal in Qatar. Niet toevallig heeft die organisatie hele sterke banden met zijn nieuwe club Paris Saint-Germain. Een uitstekend moment voor het Financial Fair Play-programma (vanaf nu ook aangeduid met de afkorting FFP) om te laten zien hoe krachtig de UEFA hier tegen op kan treden.

Dit programma, dat Michel Platini in 2008 voor het eerst aankondigt, is nooit onomstreden geweest. Als er een moment is waarop FFP zijn waarde kan bewijzen, is het de recordtransfer van de Braziliaanse vedette. Op de burelen van de UEFA blijft het echter bijzonder stil. Met hun mond vol tanden staat de UEFA erbij te kijken. De wellicht ietwat pijnlijke conclusie: wat Paris Saint-Germain heeft gedaan, mag volgens de regels.

Dat voelt onrechtvaardig en roept vragen op. Wat zijn dan die regels? Wat is er door die jaren heen eigenlijk bereikt met het FFP-beleid?   

FFP: doelen en beperkingen

Op de website van de UEFA staat FFP’s doel beschreven als ‘het verbeteren van de financiële gezondheid van het Europese voetbal’ (UEFA, 2015). Naast deze abstracte omschrijving geeft toenmalig UEFA-baas Michel Platini bij invoering de uitleg aan BBC News dat de schuldenlast van alle clubs in Europa alleen maar aan het oplopen is (BBC, 2009). Voor de UEFA was dit de reden om clubs de verplichting te geven om hun schulden op drie manieren te minimaliseren: schulden bij andere clubs, schulden bij spelers en schulden bij belastingdiensten en andere sociale autoriteiten. Kort gezegd: clubs moeten laten zien dat ze netjes hun rekeningen betalen. 

Financial Fair Play kan, zoals het doel stelt, de financiële gezondheid van het Europese voetbal verbeteren met de middelen die het tot zijn beschikking heeft. Voetbalfans verwachten echter ook dingen van FFP die volstrekt onhaalbaar zijn. Tenslotte is het hoofddoel niet het bevorderen van financiële gelijkheid, maar het werken aan financiële gezondheid. In bijzinnen van het Financial Fair Play-beleid staat gelijkheid wel vermeld, maar niet expliciet als doel gesteld. Bovendien is FFP een financieel instrument, dat niet een specifiek probleem in het voetbal kan oplossen dat ook sportieve oorzaken heeft.

De oorsprong

Na de aankondiging van de maatregelen volgde een implementatie met vallen en opstaan. In de eerste paar jaar leek Financial Fair Play een tandeloze tijger te worden. In 2010 gaf de UEFA na flink uitgeven van onder meer Engelse clubs een ‘laatste waarschuwing’, maar gestraft werd er nog niet. Door dit gebrek aan straffen speculeerden media en clubvoorzitters over clubs die wel of niet aan de vereisten zouden voldoen. Zo werd er bijvoorbeeld naar aanleiding van de sponsordeal van Manchester City met Etihad gevraagd om een onderzoek van de UEFA (The Guardian, 2011). In de eerste jaren namen clubs ook zelf het initiatief in Financial Fair Play, om de UEFA te laten zien dat de clubs goede bedoelingen hadden. Zo verkocht AC Milan in 2012 zowel Zlatan Ibrahimovic als Thiago Silva om te voldoen aan FFP-vereisten (The Telegraph, 2012).   

In 2012 werd er vervolgens een grote stap gezet door de Europese Commissie, die ook een rol heeft in het beleidsspel rondom Financial Fair Play. De Europese Commissie gaat namelijk over oneerlijke concurrentie, waaronder bijvoorbeeld ook staatssteun valt. Die staatssteun zou volgens de Europese Commissie een minder zwaar punt van zorg kunnen zijn, mits aan de clubs strengere begrotingsregels worden opgelegd. De daling van de schuldenlast ten gevolge van Financial Fair Play zou er dan voor kunnen zorgen dat minder clubs in nood zouden raken en minder hoefden te vertrouwen op (ongeoorloofde) staatssteun.

De grote stap van de Europese Commissie houdt in dat het Europese rechtssysteem niet gebruikt kan worden door clubs die het oneens waren met het beleid van de UEFA rondom Financial Fair Play (The Daily Mail, 2012). Dit is belangrijk, omdat in het Europese mededingingsrecht staat dat concurrentie op de Europese markt niet verboden of beperkt mag worden (Artikel 101, Verdrag betreffende de werkingen van de Europese Unie). Financial Fair Play doet dit echter wel, zoals elke vorm van regulering de concurrentie beperkt. Zouden clubs dus via het Europese rechtssysteem mogen procederen tegen de UEFA, dan zouden die clubs een succesvol beroep kunnen doen op het Europese mededingingsrecht. Zo hebben bijvoorbeeld fans van PSG de UEFA in 2015 aangeklaagd aan de hand van het mededingingsrecht (ESPN, 2015). Dit was echter niet succesvol.  

Eerste aanpassingen

In 2013 worden de reglementen nogmaals aangepast. Met deze wijziging komt er een belangrijk extra punt in het FFP-beleid. Naast het minimaliseren van schulden moeten clubs sindsdien ook voldoen aan een break-even vereiste. Dit houdt in dat clubs maximaal vijf miljoen meer mogen besteden dan ze verdienen over een periode van drie jaar. Op deze regel zijn een paar uitzonderingen.

De eerste uitzondering is bij een directe contributie van een clubeigenaar of een familierelatie van een clubeigenaar. In dit geval mag de norm van vijf miljoen overschreden worden. Met betrekking tot de seizoenen 2013/14 en 2014/15 mag dit maximaal vijfenveertig miljoen zijn. Met betrekking tot de volgende seizoenen (2015/16, 2016/17 en 2017/18) gaat het om een maximum van dertig miljoen (UEFA, 2015). De tweede uitzondering: om investeringen in stadions, trainingsfaciliteiten, ontwikkeling van de jeugd en vrouwenvoetbal te stimuleren, vallen deze uitgaven buiten de FFP-regels (UEFA, 2015). Ten derde worden sponsordeals grondig onderzocht om te kijken of er sprake is van financiële injecties onder het mom van een sponsorcontract (UEFA, 2015).  

Bij al deze uitzonderingen is er onmiskenbaar sprake van politiek achter de schermen. Waarschijnlijk hebben (eigenaren van) clubs als Paris Saint-Germain en Manchester City na de oorspronkelijke vereisten aangedrongen op uitzonderingen betreffende de directe bijdrage van de eigenaar. Ook de keuze om de investeringen in stadions, trainingsfaciliteiten, ontwikkeling van de jeugd en vrouwenvoetbal uit te zonderen, is een politieke keuze. Vooral clubs in transitie hebben hier baat bij: zij worden anders bij langetermijninvesteringen aangepakt door de UEFA. Opnieuw kunnen de namen van Manchester City en Paris Saint-Germain hier genoemd worden. Tot slot kan in het feit dat er geen harde vereisten zijn voor onderzoek naar sponsorcontracten ook de angst van de UEFA voor de grote spelers in het voetbal worden gezien.   

De huidige situatie

Vervolgens maakt de UEFA in 2015 nog een paar aanpassingen rondom FFP. Volgens de UEFA, die geen concrete formuleringen gebruikt rondom deze aanpassingen, houdt het vanaf dat jaar rekening met situaties waarin een club opnieuw gestructureerd moet worden, situaties waarin clubs oog in oog komen te staan met plotselinge economische schokken en situaties waarin clubs last hebben van specifieke marktomstandigheden in hun regio. Daarnaast wordt het beleid uitgebreid: vanaf dit jaar mag de UEFA ook clubs bestraffen die nog niet meedoen aan competities van de bond, maar wel pogen om daar in de toekomst aan mee te doen. In feite betekent dit dat elke club in een UEFA-competitie gestraft kan worden.   

Hoe werkt het praktisch?

Voor het afdwingen van de FFP-regels heeft de UEFA een aantal middelen: waarschuwen, boetes uitdelen, puntenaftrek, financiële winsten uit UEFA-competities ontzeggen, dwarsliggen bij de registratie van nieuwe spelers voor UEFA-toernooien, het aantal spelers dat geselecteerd mag worden voor UEFA-competities limiteren, diskwalificeren of zelfs titels ontzeggen. Hoe zwaar de straf is, hangt van af van verschillende factoren.

De UEFA zelf geeft als voorbeeld dat er gelet wordt op de ontwikkeling van break-even draaien: hoe hard escaleert de situatie? Als een club door de seizoenen heen een positieve ontwikkeling richting break even gaat, zal de straf lager uitvallen dan bij een club die alleen maar dieper in de schulden raakt. Concreet werkt de UEFA de strafmaat echter niet uit. Tevens monden Financial Fair Play-zaken vaak uit in schikkingen, wat door de UEFA wordt gezien als een onderdeel van de beste aanpak, samen met de bovengenoemde straffen. Zo kan er namelijk volgens de UEFA aan de hand van concrete aanpassingen in het beleid van de club gestraft worden.  

Wie zijn de dupe?

Als we kijken naar de clubs die tot nu toe gestraft zijn, vallen een paar dingen op. Bij de daadwerkelijke schorsingen voor deelname aan Europese toernooien komt slechts één club uit de top vijf-competities, namelijk Málaga CF. Bij het geldboetesegment is er een groter aantal clubs uit die top vijf-competities: Paris Saint-Germain, AS Roma, Internazionale, Manchester City en Hull City (Voetbal International, 2018).  

Financial Fair Play: uitgedeelde straffen seizoen 2012/2013. Visual: Gizem Toprak.
Financial Fair Play: uitgedeelde straffen seizoen 2013/2014. Visual: Gizem Toprak.
Financial Fair Play: uitgedeelde straffen seizoen 2014//2015. Visual: Gizem Toprak.
Financial Fair Play: uitgedeelde straffen seizoen 2015/2016. Visual: Gizem Toprak.

Dit voelt wat wrang, zeker gezien de hoeveelheid aan soortgelijke straffen aan clubs uit kleinere competities. De UEFA is hier niet transparant in. Zo is niet duidelijk waarom welke straf aan welke club opgelegd wordt. Aan enige transparantie doet de bond wel, gezien het feit dat bij overtredingen van de Financial Fair Play-regels altijd uitleg volgt. Ook wordt duidelijk gemaakt wat de straf voor een club precies inhoudt (UEFA Club Financial Control Body, 2014). Er wordt echter weinig vergeleken en er bestaat, zoals eerder ook genoemd, geen raamwerk voor welke overtreding welke straf waard is.  

De UEFA wijst bijvoorbeeld in 2018 een schikking met AC Milan over FFP af (The Express Tribune, 2018). Natuurlijk wil de pers weten waarom er geen schikking volgt, maar de UEFA zelf is niet beschikbaar voor commentaar. Weliswaar geven ze een korte toelichting: de UEFA maakt zich zorgen over de financiële stabiliteit van AC Milan. Logisch, maar dat is als het goed is bij elke FFP-zaak zo. Toch doen dit soort vage formuleringen weinig goeds met het draagvlak dat het plan nodig heeft. De bond zou moeten straffen aan de hand van een makkelijk te begrijpen raamwerk. Als er dan sprake is van een schikking, verduidelijk dan waarom een schikking de beste optie is voor de UEFA.   

De middelen om Financial Fair Play te handhaven heeft de UEFA dus wel. Doen ze daar misschien te weinig mee? Zelf zou ik zeggen dat Financial Fair Play, ondanks dat dit niet het doel is, een positief effect zou kunnen hebben op de financiële gelijkheid in het voetbal. Toch ligt dit niet zo simpel. Het wijst namelijk in de richting van een heel andere discussie.

Sinds het begin van dit decennium is er steeds meer sprake van clubs die te groot worden voor hun nationale competitie. Ze proberen daarom de UEFA-competities te wijzigen of dreigen zelfs  met vertrek uit diezelfde competities. De pogingen om een Super League op te richten zijn een voorbode (NRC, 2018). Daarmee zit de UEFA in een spiraal: de clubs niet bestraffen kan funest zijn voor het imago en het draagvlak van het Europese topvoetbal, maar zodra de clubs van hun tot nu loze dreigementen serieus werk gaan maken, is de rol van de UEFA wat betreft reguleren op financieel en sportief terrein verwaarloosbaar.  

Hoe Naïef is de voetbalbond?

De PSG’s en de Manchester City’s van deze wereld hebben genoeg trucjes om precies tussen de regels door te slalommen. Dat er altijd clubs zijn die regels kunnen ontspringen; dat is niet verrassend. De manier waarop dit elke keer zo makkelijk kan, is dat wel. Daarom is het nodig dat er aandacht komt voor de onderliggende systematiek: hoe ontwijken clubs de regels?

Clubs halen allerlei trucjes uit de kast om toch aan FFP-regels te voldoen. Zo verspreidt PSG het transferbedrag voor Neymar over een periode van vijf jaar.. Daarnaast komt in december 2018 een persbericht naar buiten, waarin stond dat Neymar ambassadeur is geworden van de Qatarese Nationale Bank (Goal, 2018). Geheel toevallig natuurlijk. Ook sluiten clubs regelmatig huurcontracten met verplichte opties tot koop af. Ook zijn er organisaties die meerdere clubs beheren en lustig met spelers schuiven.

Er zijn tientallen concrete voorbeelden. Organisaties als Red Bull en City Football Group, maar ook de Pozzo-familie, hebben meerdere clubs die onderling regelmatig spelers uitwisselen. Denk aan de huurperiode van Frank Lampard (NYCFC naar Manchester City), de stroom spelers van Red Bull Salzburg naar RB Leipzig, de driehoek Granada-Watford-Udinese, ga zo maar door.  Verder heeft bijvoorbeeld Chelsea een fijnmazig huursysteem opgezet, waarin spelers rouleren tot ze verkocht kunnen worden voor een goed bedrag.

Ook de rol van de sponsors is hierbij niet te onderschatten. Naar aanleiding van de komst van dure aankopen Neymar en Kylian Mbappé moest PSG schoon schip maken. De Franse topclub verkocht Javier Pastore voor een royaal bedrag aan AS Roma, dat Qatar Airways als sponsor heeft. Nu is in complottheorieën denken niet nodig, en zeker weten we dit niet, maar het valt niet uit te sluiten dat het geld van de sponsor van AS Roma uit hetzelfde laatje komt als de financiering van het PSG-project.  Het grote probleem is dat de UEFA hierin machteloos staat: het trucje met Neymar mag volgens de regels. Een huursysteem opzetten mag ook. Hier zitten de gaten in het systeem die het mogelijk maken voor clubs om de regels te ontwijken, terwijl de UEFA er bij staat te kijken.  

Andere politieke spelletjes 

Achter de schermen spelen lobbyisten al een tijd een politiek spel tussen clubs en de bond. Inzet: de Champions League afschaffen ten koste van een Super League, met een select aantal clubs (NRC, 2018). Hierdoor geeft de UEFA steeds meer toe aan die Super League-clubs, ook op het gebied van FFP. Zo bleek uit Football Leaks dat Gianni Infantino, huidig UEFA-baas, zelfs geholpen heeft bij het ontwijken van Financial Fair Play-sancties (The Guardian, 2018).

Een tweede pijnpunt in dit systeem is dat de geldschieters die de clubs financieren, en die dus de dupe zouden zijn van Financial Fair Play-sancties, ook veel kunnen betekenen qua financiering van belangrijke Europese competities. De UEFA is daarom wellicht geneigd om sancties beperkt te houden. Voorlopig is er nog geen sprake van banden tussen de UEFA en deze geldschieters, maar het valt niet uit te sluiten dat hier in de toekomst wel sprake van is.  

Gebrek aan ambitie of realisme?

Ten slotte is er nog een ander vraagstuk, dat onder meer beschreven door onderzoeker Stefan Szymanski (Szymanski, 2014). Getuigt het opgestelde hoofddoel van FFP van te weinig ambitie? Het concrete doel is, zoals eerder gemeld, namelijk altijd louter het verminderen van de schuldenlast geweest. Natuurlijk kan de UEFA subdoelen stellen in het programma. Dat doen ze zelfs al. De bond heeft alleen niet de kracht om die subdoelen zo prominent te maken als wellicht gewenst. Misschien had beter verwachtingsmanagement van de UEFA hier niet misstaan, maar dat is moeilijk. Zeker als dit beleid het pronkstuk is van je belangrijkste bestuurder.  

Samenvattend is het Financial Fair Play-beleid een prima poging is om langlopende problemen in het voetbal aan te pakken. Over het voorkomen van schulden en het voldoen aan break-even vereisten is goed nagedacht. Er is alleen niet bij stilgestaan dat voetbalclubs nog net iets beter over de regels na kunnen denken. Voor een bond die toch nog zo’n grote machtsfactor is in het voetbal, ondanks de lastige spiraal waar het op dit moment in zit, is dit behoorlijk naïef. Tenslotte is het vrijwel altijd zo dat mensen proberen onder straffen uit te komen. Om te voorkomen dat clubs die net iets beter over de regels na zouden kunnen denken de overhand krijgen, had er beter nagedacht moeten worden over een werkend mechanisme dat dit had kunnen voorkomen.  

Verbeteringen in Financial Fair Play 

Het Financial Fair Play-beleid kan natuurlijk aangepast en verbeterd worden. Om dat te bewerkstelligen zou de UEFA eerst moeten erkennen dat het probleem niet alleen financieel is. Daarop volgt: je kunt niet met louter financiële maatregelen een probleem oplossen dat ook sportieve gronden heeft. Daarom gaan er stemmen op om meer te werken aan sportieve maatregelen, naast het financiële programma dat de UEFA handhaaft, Mogelijkheden zijn een maximum stellen aan het aantal huurspelers per selectie, of überhaupt een limiet aan het aantal contractspelers.

De UEFA is hier deels al mee bezig. Een van de maatregelen voor het overtreden van de Financial Fair Play-regels is een limiet aan het aantal contractspelers. Verder deelt de UEFA zo nu en dan transferembargo’s uit. Atletico Madrid en Real Madrid werden hiermee opgezadeld (BBC, 2016). Deze zijn echter veelal op illegale handel in jeugdspelers gebaseerd, niet op financieel beleid. Een transferembargo als straf zou in eerste instantie ook in het pakket zitten van Financial Fair Play, maar werd uiteindelijk niet doorgezet (The Telegraph, 2011). Met dit bredere programma lijkt de UEFA meer effect te hebben op het verminderen van zowel financiële als sportieve ongelijkheid in het voetbal. 

Naast die sportieve maatregelen zou ook de eerdergenoemde achterliggende systematiek duidelijk aangepakt moeten worden. Om te voorkomen dat de UEFA grote clubs snel van zich verwijdert door keiharde maatregelen te nemen, gebeurt dit het liefst stap voor stap. Het invoeren van sportieve maatregelen is een mogelijke eerste stap. Een van de  mogelijke volgende stappen zou een flinke dosis transparantie moeten zijn. Sinds vorig jaar is het verplicht voor clubs om gedetailleerd hun inkomsten en uitgaven te vermelden. Het is nog de vraag hoe goed dit opgevolgd gaat worden door de clubs.

Verder lijkt het een goed idee om te stoppen met het vrijwaarden van transacties die gaan over stadions, trainingsfaciliteiten, jeugdontwikkeling en vrouwenvoetbal. Er zitten aan deze transacties donkere kanten waar de UEFA geen onderzoek naar kan doen. Een andere logische stap is dat de UEFA onderzoek doet naar een sponsordeal voordat er contracten zijn getekend. Zo kan de UEFA efficiënter optreden als er op oneerlijke wijze geld in een club gepompt wordt. De UEFA moet zich dus bewust zijn van de precaire machtsbalans in het huidige voetbal. Tegelijkertijd moet de associatie stap voor stap de regels strikter maken. Zo kan FFP worden wat het echt wil zijn. Tot die tijd is Financial Fair Play niets meer dan een leuk idee, dat weinig vruchten afwerpt.  

Bronnen 

BBC, 15 september 2009. ‘UEFA approves new spending plans’. Geraadpleegd van http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/europe/8256279.stm 

BBC, 20 december 2016. ‘Real Madrid’s transfer ban reduced to one window following appeal to Cas’. Geraadpleegd van https://www.bbc.com/sport/football/38380983 

De Geldpers, november 2018. ‘Hoe rijke eigenaren van voetbalclubs de regels omzeilen en daarbij hulp krijgen van de UEFA’. Geraadpleegd van https://degeldpers.nl/2018/11/07/hoe-rijke-eigenaren-van-voetbalclubs-de-regels-omzeilen-en-daarbij-hulp-krijgen-van-de-uefa/ 

ESPN, 23 januari 2015. ‘PSG fans suing over UEFA’s Financial Fair Play rule.’ Geraadpleegd van http://www.espn.com/soccer/league-name/story/2260651/headline 

Flanagan, G., 21 september 2017. ‘The Evolution of UEFA’s Financial Fair Play Rules – Part 1: Background and EU Law. Geraadpleegd van https://www.asser.nl/SportsLaw/Blog/post/the-evolution-of-uefa-s-financial-fair-play-rules-part-1-background-and-eu-law-by-christopher-flanagan 

Goal, 18 november 2018. ‘What is Financial Fair Play and how does it work? FFP rules explained’. Geraadpleegd van https://www.goal.com/en/news/what-is-financial-fair-play-and-how-does-it-work-ffp-rules/1ihlynh8s59i319l6nxx1z6kg5 

Goal, 11 december 2018. ‘PSG’s Neymar JR becomes QNB Group Brand ambassador.’ Geraadpleegd van https://www.goal.com/en-ng/news/psgs-neymar-jr-becomes-qnb-group-brand-ambassador/1g8e49ayxnpym12nfyhiubijda 

Goal, 4 december 2018. ‘Football Leaks: how are Man City and PSG affected by FFP allegations?’ Geraadpleegd van https://www.goal.com/en/news/football-leaks-how-are-man-city-and-psg-affected-by-ffp/2qjvli23qd1y15gwx5nx1rbgf 

https://www.uefa.com/MultimediaFiles/Download/Tech/uefaorg/General/01/80/54/10/1805410_DOWNLOAD.pdf 

NOS, 8 november 2018. ‘UEFA zit in spagaat en durft ‘valsspelende sjeiks’ niet te straffen’. Geraadpleegd van https://nos.nl/artikel/2258354-uefa-zit-in-spagaat-en-durft-valsspelende-sjeiks-niet-te-straffen.html 

NRC, 2 november 2018. ‘Nog rijker met de grootste voetbalshow op aarde’. Geraadpleegd van https://www.nrc.nl/nieuws/2018/11/02/nog-rijker-met-de-grootste-voetbalshow-op-aarde-a2753738 

Richmond, J., 17 november 2017. ‘Financial Fair Play: How clubs justify spending & related party transactions.’ Geraadpleegd van https://www.lawinsport.com/topics/sports/item/financial-fair-play-how-clubs-justify-spending-related-party-transactions 

Szymanski, S., augustus 2014. ‘Fair is foul: a critical analysis of UEFA Financial Fair Play’. Geraadpleegd van https://www.researchgate.net/publication/289862726_Fair_is_foul_A_critical_analysis_of_UEFA_financial_fair_play 

The Daily Mail, 21 maart 2012. ‘Financial Fair Play loophole closed as EC agree rules fit with European law’. Geraadpleegd van https://www.dailymail.co.uk/sport/football/article-2118248/UEFA-Financial-Fair-Play-loophole-closed.html 

The Express Tribune, 23 mei 2018. ‘UEFA deny AC Milan fair play settlement agreement’. Geraadpleegd van https://tribune.com.pk/story/1716890/7-uefa-deny-ac-milan-fair-play-settlement-agreement/ 

The Guardian, 12 juli 2011. ‘Arsène Wenger accuses Manchester City of bending UEFA fair-play rules. Geraadpleegd van https://www.theguardian.com/football/2011/jul/12/arsenal-manchester-city-premier-league 

The Guardian, 2 november 2018. ‘Gianni Infantino urged Manchester City to ‘be positive’ in FFP talks’. Geraadpleegd van https://www.theguardian.com/football/2018/nov/02/gianni-infantino-manchester-city-psg-positive-ffp-talks 

The Telegraph, 13 juli 2012. ‘AC Milan agree to sell Zlatan Ibrahimovic and Thiago Silva to big-spending PSG’. Geraadpleegd van https://www.telegraph.co.uk/sport/football/9397231/AC-Milan-agree-to-sell-Zlatan-Ibrahimovic-and-Thiago-Silva-to-big-spending-PSG.html 

The Telegraph, 23 november 2011. ‘UEFA shelves proposals to impose a transfer ban on clubs that breach its financial fair-play rules’. Geraadpleegd van https://www.telegraph.co.uk/sport/football/european/8908065/Uefa-shelves-proposals-to-impose-a-transfer-ban-on-clubs-that-breach-its-financial-fair-play-rules.html#disqus_thread 

UEFA Club Financial Control Body, 16 mei 2014. ‘Decision of the Chief Investigator of the CFCB Investigatory Chamber: Settlement Agreement with Manchester City Football Club Limited’.  

UEFA, 2015. ‘UEFA Club Licensing and Financial Fair Play Regulations, Edition 2015’. Geraadpleegd van https://www.uefa.com/MultimediaFiles/Download/Tech/uefaorg/General/02/26/77/91/2267791_DOWNLOAD.pdf  

UEFA, 30 juni 2015. ‘Financial fair play: all you need to know’. Geraadpleegd van https://www.uefa.com/community/news/newsid=2064391.html 

Voetbal International, 11 april 2018. ‘Het failliet van Financial Fair Play’. Geraadpleegd van https://www.vi.nl/pro/overig/het-failliet-van-financial-fair-play 

Voetbalboeken,net, 2013. ‘Financial Fair Play, de regels en stand van zaken’. Geraadpleegd van https://www.voetbalboeken.net/nieuws/financial-fair-play-de-regels-en-stand-van-zaken/ 

Goal, 31 januari 2015. ‘How Chelsea & Manchester City are battling Financial Fair Play’. Geraadpleegd van https://www.goal.com/en-za/news/4659/comment/2015/01/31/8473222/how-chelsea-manchester-city-are-battling-financial-fair-play 

 

Over de auteur

Maarten de Groot