Wantrouw iedereen: een inwijding in de échte transferwereld

W

Sofyan Amrabat maakt in de zomer van 2018 een transfer van Feyenoord naar Club Brugge. Direct is er onduidelijkheid over de transfersom. Belgische krant Het Laatste Nieuws rapporteert een transfersom van anderhalf miljoen euro, wat een behoorlijke afschrijving voor Feyenoord is. Een andere Belgische krant, Het Nieuwsblad, noemt een bedrag van twee miljoen euro. Aan onze kant van de grens lopen die bedragen nog verder op. Voetbal International spreekt over tweeëneenhalf miljoen en De Telegraaf rept over liefst drie miljoen euro. Hoe kan het dat het bedrag in De Telegraaf tweemaal zo hoog is als dat in Het Laatste Nieuws? En wat zegt dat over de manier waarop we transfersommen behandelen? 

De eerste verklaring voor deze discrepantie is wat cynisch. De Belgische media zullen hun nieuws voornamelijk uit bronnen uit het Brugse kamp halen. Die bronnen hebben er baat bij een zo laag mogelijke prijs te communiceren zonder helemaal te liegen. Op die manier drukt Club, of het kamp rond Amrabat, de verwachtingen. Mocht het fout gaan, dan is er “slechts” anderhalf miljoen verloren gegaan. Mocht het goed gaan, spreekt iedereen van een koopje. Nederlandse media worden waarschijnlijk gevoerd door bronnen uit Rotterdam-Zuid. Die bronnen hebben er baat bij een zo hoog mogelijk bedrag te lekken. Het gezichtsverlies is zo beperkt: de club krijgt een goed bedrag voor een speler die gemist kan worden.

De tweede verklaring: van buitenaf is met geen mogelijkheid te zeggen wat nu dat exacte bedrag is. Voetbaltransfers zijn zelden eenvoudige sommen geld die van club A naar club B gaan. Het is mogelijk dat zowel de Belgische bronnen als de Nederlandse bronnen de waarheid spreken. Bij de één worden echter bonussen wel vermeld en bij de ander niet.

Ondanks deze nuances duurde het natuurlijk niet lang voordat er discussie losbarstte op sociale media-kanalen. Ook bij Studio Voetbal en De Tafel van Kees kwamen de tongen los: was de transfersom te hoog of was het een koopje? Lijdt Feyenoord enorm gezichtsverlies of krijgt de club nog een leuk bedrag voor een speler die niet gelukkig was in Rotterdam-Zuid?

Hieronder liggen nog grotere vragen: wat betekent zo’n transfersom nu eigenlijk? Het functioneren van spelers, trainers en technisch directeuren staat onder druk door in de media gemelde transfersommen. In hoeverre kunnen we transfers beoordelen, als transparantie ver te zoeken is en de totaalbedragen vaak zeer complex opgebouwd zijn?

De wereld van bonussen en Anthony Martial

Het woord bonus is al gevallen. Een ander voorbeeld, dat de impact van die bonussen wat beter kan illustreren, is Anthony Martial. In de zomer van 2015 gaat hij van AS Monaco naar Manchester United. Media spreken al snel over een bedrag van vijftig miljoen euro, plus bonussen. Die bonussen worden niet direct gespecificeerd, wat het debat beïnvloedt. Vijftig miljoen is veel geld, maar een verantwoord risico voor een rijke club die dringend vers aanvallend bloed kan gebruiken. Martial is een toptalent.

Al snel lekt er meer informatie over de transfer. Met ieder bericht lijkt de deal iets ongunstiger voor United en gunstiger voor Monaco. Eerst melden media de totale hoogte van de transfersom, als alle extra bedragen moeten worden overgemaakt: 87 miljoen euro, met dus ruim veertig miljoen euro aan bonussen. Dat is al een fors groter risico dan het initieel gemelde bedrag. Cruciale vraag: hoe gemakkelijk zijn die bonussen te behalen? Er zijn twee opties: een bonus is een verkapte oplossing de initiële prijs te drukken of een bonus spreidt het risico tussen kopende en verkopende club. 

De Franse voetbaljournalist Philippe Auclair vermeldt als eerste de bonusstructuur bij Martials transfer tijdens een opname van Football Weekly. Later melden ook Sky Sports en Mirror de bonussen, met als basis een gelekt transferdocument en bronnen binnen de club.

De eerste bonus, van ongeveer tien miljoen euro, moet betaald worden als Martial 25 goals maakt voor Manchester United voor juli 2019. Met Martials leeftijd (19, ten tijde van de transfer), contractduur (vier jaar plus optie voor een vijfde jaar) en potentieel (gigantisch, gezien zijn nominatie voor de Golden Boy, het grootste talent van Europa) in het achterhoofd, lijkt deze bonus te vallen in de eerste categorie. Grote kans dat deze extra tien miljoen moet worden afgetikt, zonder dat de club er erg veel aan heeft. 25 goals in alle competities in vier jaar zijn niet direct tien miljoen euro waard. Ondanks dat Martial nog geen onverdeeld succes is bij Manchester United, heeft hij dit doel wel al bereikt.

De tweede bonus, ook van tien miljoen euro, draait om het behalen van 25 caps voor het Franse elftal, met eveneens de deadline van juli 2019. Dit is al een wat veiligere keuze: het Franse nationale team is één van de sterkste ter wereld, dus een uitverkiezing van Martial zal waarschijnlijk betekenen dat hij goede prestaties levert. Daarnaast had Martial geen interlands op zijn naam staan ten tijde van de transfer, waardoor hij gemiddeld 6.25 interlands per seizoen zou moeten afwerken om de bonus te behalen. Uitgaand van tien tot vijftien interlands per seizoen met de concurrentie van alle andere Franse aanvallers is dit een verantwoord risico, dat niet afgestraft lijkt te gaan worden.

De derde bonus, wéér van tien miljoen euro en wéér met een deadline in juli 2019, wordt geactiveerd als Martial genomineerd wordt voor de Gouden Bal (of deze wint, hierover is de informatie wat dubbelzinnig). In beide gevallen is dit een verantwoord risico. Als een speler als een van de beste ter wereld wordt verkozen, is dat wel tien miljoen euro waard.

De vierde bonus, en hier wordt het wat tricky, is een doorverkooppercentage. Hoe dit in elkaar zit, is niet helder, maar bronnen spreken over liefst vijftig procent van de volgende transfersom. Mocht Real Madrid dus in 2017 negentig miljoen neergelegd hebben voor Martial, is de helft daarvan voor AS Monaco. Deze bonus is tweeledig te beoordelen. Een optimist (en je mag hopen dat United ten tijde van de transfer optimistisch is, als ze een dergelijk bedrag neertellen) kan zeggen: hij slaagt en derhalve hoeven we dit niet te betalen, want Martial blijft Mancunian. Anderzijds, met een sceptischere blik: als United niet tevreden is, verkoop je hem óf met direct verlies (voor minder geld dan het aankoopbedrag) óf met indirect verlies (door het doorverkooppercentage moet het verkoopbedrag boven de 120 miljoen euro liggen om winst te maken).

Het is goed voor te stellen dat in de transfer van Sofyan Amrabat een bepaalde bonusstructuur is vastgelegd, waardoor de gemelde transferbedragen variabel zijn. Het nut van het vermelden van een transfersom is dan ook redelijk onduidelijk, tenzij buitenstaanders meer inzicht krijgen.

Welke trucs zijn er nog meer?

Hoewel het beeld van een technisch directeur die zit te internetbankieren mij persoonlijk wel bevalt, ligt het vaak wat gecompliceerder dan reguliere cashflow. Hoe werkt het dan wel?

In principe is een transfer niets meer en niets minder dan een overgang van de ene club naar de andere. Er zijn drie bekende categorieën. De eerste is een huurtransfer. De speler gaat tijdelijk naar een andere club, om bijvoorbeeld ervaring op te doen. Categorie twee is een transfervrije overgang. Het contract bij club X loopt af, waarna de speler een contract bij club Y afsluit. De laatste categorie is een transfer waarbij een afkoopsom nodig is. In dit artikel heb ik het vooral over die deze groep transfers. De clubs overeenstemming met elkaar moeten bereiken over een bedrag dat de waarde van de speler voor beide clubs op dat ene moment het best omvat.

Na wat getouwtrek heen en weer, met allerlei zaakwaarnemers en dubbele agenda’s, is er overeenstemming bereikt tussen beide clubs. Officieel gaat de speler pas in dit stadium om de tafel met de nieuwe werkgever, maar soms gebeurt dit parallel met de clubonderhandelingen. Als alle lichten op groen staan, kan de transfer worden afgerond.

In veel gevallen eist de verkopende club een bankgarantie. Vooral als de kopende club uit een land komt waar de boekhouding nogal eens creatief gedaan wordt, is het cruciaal om een bank garant te laten staan voor het transferbedrag. PSV, dat al eens de vingers brandde aan de transfer van Robert naar Betis, liet bijvoorbeeld de transfers van Dries Mertens naar het Italiaanse Napoli en Beto da Silva naar het Braziliaanse Grêmio iets uitstellen, omdat er geen bankgarantie binnen was. Bayern München en Paris Saint-Germain (en tegenwoordig ook veel Engelse clubs) hoeven bij transfers geen bankgarantie te overleggen. Verkopende voetbalclubs weten dat deze clubs over voldoende geld bezitten en dat ze niet zonder geld komen te zitten.

Er zijn ook wat creatievere manieren om te kunnen voldoen aan de gevraagde bedragen. De bonusstructuur is al voorbij gekomen in de casus-Martial. Verder betalen clubs geregeld in termijnen. Deze transferzomer zagen we ook weer een prominente rol voor de “Italiaanse manier”, waarbij spelers als valuta ingezet worden. Niet zelden gebeurt dit met spelers die louter een bijrol vervullen bij hun clubs. Dit jaar zagen we echter een megatransfer in Italië tussen topploegen waarbij drie grote spelers betrokken waren.

Door Cristiano Ronaldo’s komst naar Turijn zat Juventus in haar maag met Gonzalo Higuain. Ook waren ze op zoek naar versterking van de verdediging. In een gecompliceerde deal ruilde De Oude Dame de Argentijnse spits, samen met de talentvolle verdediger Mattia Caldara, voor AC Milan-verdediger Leonardo Bonucci. Bonucci ging een jaar eerder nota bene van Juventus naar AC Milan.

Hoewel de exacte details niet publiekelijk beschikbaar zijn, is het duidelijk dat er ook wat geld van club wisselde. Ik ga voor het gemak even af op de vermelde transfersommen op transfermarkt.de. Voor Higuains huurjaar is naar verluidt achttien miljoen neergelegd, terwijl Caldara en Bonucci met gesloten beurzen zijn geruild. Natuurlijk is hier sprake van een frame. Aangezien de transfers vrijwel gelijktijdig plaatsvonden, kun je net zo goed een ander scenario schetsen. Caldara wordt dan aangeschaft voor achttien miljoen plus Bonucci. Daarnaast komt Higuain nog een jaartje op huurbasis ballen. Op deze manier kan iedere club en ieder medium zelf haar eigen verhaal creëren rondom transfers.

Ik generaliseer in het bovenstaande, want eerlijkheid gebiedt te zeggen dat er weinig inzicht in transfers is. Zelfs de FIFA, het hoogste regulerende voetbalorgaan, is de regie wat kwijt, volgens Financial Times-journalist Murad Ahmed. In een recent verschenen artikel over het voornemen van de FIFA om meer te gaan reguleren, spreekt hij over een “growing concern about the inability to track payments and fears that some parties are missing out on their fair share of transfer deals, particularity in “solidarity” payments owed to clubs who have trained players in their youth systems.

Vooral het stukje over “inability to track payments” intrigeert hier. Blijkbaar is zelfs bij de FIFA niet altijd duidelijk hoe het geld nu van plek A naar plek B gaat.

Transparantie is nodig: meer Football Leaks

Het is dus zaak om niet blind te vertrouwen op gemelde transferbedragen. Er zitten vaak allerlei haken en ogen aan. Niet in het minst door belangen van betrokken partijen, die de waarheid in een mooier licht proberen te brengen. Er spelen daarnaast ook tientallen andere dingen mee, die niet altijd vermeld worden. Hoe hoog is het bedrag dat de clubs aan de zaakwaarnemer van dienst uitkeren? Welke bonussen zitten in een bedrag, een contract, een transfer? Hoe hoog is het jaarsalaris? Hoe oud is de speler? Wat is de afschrijving? Allerlei nuances die zelden voorbij komen. In het licht van de financiële huishouding van de aankopende club zijn ze echter ingrijpender dan de daadwerkelijke transfersom.

PSV werd bijvoorbeeld jarenlang geprezen om het salarisplafond van één miljoen euro. Financieel verstandig voor een Eredivisieclub, zonder gegarandeerde Champions League-inkomsten. Uit Football Leaks, een Wikileaks-achtig lek van officiële documenten en correspondentie, blijkt echter een andere waarheid. In 2016 komt aan het licht dat PSV al jarenlang de buitenwereld fopt. Merijn Rengers, Hanneke Chin-A-Fo en Hugo Logtenberg schrijven een kritisch artikel in NRC Handelsblad. Minstens acht spelers gaan keihard door het salarisplafond:

Uit onderzoek blijkt nu dat PSV spelers meer betaalt maar het alleen anders noemt; ‘tekengeld’, ‘eenmalige bonus’, ‘kampioensbonus’. Dit doet de club om het salarisplafond te omzeilen en het imago van een sober betalende club overeind te houden.

Het gaat om zeker acht spelers: Adam Maher, Luciano Narsingh, Stijn Schaars, Luuk de Jong, Maxime Lestienne, Gastón Pereiro, Héctor Moreno en Andrés Guardado. Volgens goed ingevoerde bronnen behoren ook andere grootverdieners, zoals de vertrokken internationals Kevin Strootman (2013) en Georginio Wijnaldum (2015), tot de uitverkorenen.

Ajax doet ook wel wat dubieuze dingen, die uitlekken in deze stroom documenten. Commerciële rechten van jeugdspelers worden verhandeld via het inmiddels beruchte Doyen Sports of het ietwat schimmige zaakwaarnemersbedrijf Muy Manero. Dit gaat om grote talenten: het gaat bijvoorbeeld om zowel Steven Bergwijn als Abdelhak Nouri.

Ook schimmige constructies als Third Party Ownership (spelers waarbij de officiële transferrechten liggen bij een andere partij dan de onderhandelende clubs) komen aan het licht dankzij Football Leaks. Handelshuizen als het Cypriotische Apollon Limassol en het Uruguayaanse Deportivo Maldonado hebben spelers onder contract gehad die geen minuut uitkomen voor de clubs: daar zijn ze simpelweg te goed voor. Voorbeelden zijn de Servische toptalenten Luka Jovic en Andrija Zivkovic (via Limassol naar Benfica vanuit Servië) en Argentijnse talenten Géronimo Rulli en Jonathan Calleri (via Maldonado naar Europa vanuit Argentinië).

Officieel zijn al deze dingen verboden, volgens strikte FIFA-regels. Er wordt echter nauwelijks tegen opgetreden. Clubs, zaakwaarnemers en spelers glippen door mazen van de wet, of de regulerende organen knijpen oogjes toe. In de loop van dit seizoen zal ik uitgebreider onderzoek doen naar de constructie van voetbaltransfers. Ken jij of ben jij iemand die meer weet van de financiële afwikkeling van transfers? Of heb je vragen die je graag beantwoord zou zien? Neem contact met ons op door te mailen naar ricardo@doeldenkers.nl of info@doeldenkers.nl.

Gebruikte bronnen

Ahmad, M. ‘Fifa announces attempt to reform transfer system.’ In: Financial Times, 25 september 2018, via https://www.ft.com/content/021c5fb2-c0de-11e8-8d55-54197280d3f7

Auteur onbekend. ‘Club Brugge kondigt weer nieuwe transfer aan: middenvelder van Feyenoord komt voor vier jaar.’ In: Nieuwsblad, 24 augustus 2018, via https://www.nieuwsblad.be/cnt/dmf20180824_03680677

Auteur onbekend. ‘Duurste zomer ooit voor Club: 21,5 miljoen.’ In: Het Laatste Nieuws, 23 augustus 2018, via https://www.hln.be/de-krant/duurste-zomer-ooit-voor-club-21-5-miljoen~a81bc119/

Auteur onbekend. ‘Een transfer die Feyenoord met tegenzin doet.’ In: De Telegraaf, 24 augustus 2018, via https://www.telegraaf.nl/sport/2474978/een-transfer-die-feyenoord-met-tegenzin-doet

Krabbendam, M. ‘Club Brugge bevrijdt Sofyan Amrabat.’ In: Voetbal International, 23 augustus 2018, via https://www.vi.nl/nieuws/club-brugge-bevrijdt-sofyan-amrabat

www.transfermarkt.de voor de transfersommen van Mattia Caldara, Leonardo Bonucci en Gonzalo Higuain.

Ook zijn meerdere gelekte transferdocumenten geraadpleegd via https://footballleaks2015.wordpress.com

Over de auteur

Ricardo Walinski